TEMİZLİK HİZMETLERİ İŞLETMELERİNDE MALİYET KONTROLÜ

2. MALİYET VE GİDER KAVRAMLARI

İşletmelerin üretim yapmak ya da üretimde kullanmak için satın aldıkları mal ve hizmetlere harcadıkları kaynakların parasal tutarına maliyet denir. Diğer bir ifadeyle, maliyet, mal ve hizmet üretiminde işletme tarafından yapılan çeşitli giderlerin, uğranılan kayıpların ve para ile ölçülebilen tüm fedakarlıkların toplamıdır.
Gider ise; işletmelerin faaliyetlerini ve varlıklarını sürdürebilmeleri ve gelir elde edebilmeleri için belli bir dönemde kullandığı ve tükettiği girdilerin, yani mal ve hizmetlerin parasal tutarıdır.

Çoğu zaman maliyet ve gider kavramları birbirlerinin yerine kullanılmaktadırlar. Maliyet tanımı, gider tamına benzemektedir. İşletmeler, faaliyetlerini sürdürebilmek için bir takım giderlere katlanmak zorun¬dadır. Bu giderlerin, üretilen mal ve hizmetlerle ilgili olanları maliyet, diğerleri ise, dönem giderlerini oluşturmaktadır.
Maliyet ve giderler, satış gelirleri ile olan ilişkisi açısından sabit, değişken ve yarı-değişken olarak üç grupta incelenebilir.

1. Sabit Giderler: Bu giderler, kısa dönemde iş hacmine bağlı olarak değişiklik göstermeyen giderlerdir. İş hacminin çok düşük olmasında dahi bu giderler mutlaka yapılmaktadır. Amortisman, vergi, sigorta, faiz, kira giderleri gibi.

2. Değişken Giderler: Bu giderler donem içinde iş hacmine bağlılık olarak değişiklik gösteren giderlerdir. Üretim hacminin artması ile artar, azalması ile azalırlar. Temizlik giderleri, fazla çalışma ücretleri, ekstra personel giderleri, enerji giderleri gibi.

3. Yarı Değişken Giderler: Bu giderler, iş hacmine göre değişiklik göstermekle birlikte, iş hacminin sıfır olduğu durumda da belli bir gider söz konusu olduğundan sabit tarafı da olan giderlerdir. Ücretler, ısı-ışık, enerji giderleri, kırtasiye giderleri gibi.
Maliyet ve giderleri diğer bir sınıflandırma da fonksiyonlarına göre yapılabilir. Hizmet üretim maliyeti, genel yönetim giderleri, araştırma-geliştirme giderleri, pazarlama- satış- dağıtım giderleri, finansman giderleri ve diğer giderler olarak gruplandırılabilir.
Hizmet Üretim Maliyeti: Hizmeti üretirken katlanılan tüm maliyetlerdir. Bu maliyet türü kendi içinde üç grupta incelenir.

a) Malzeme maliyeti: Temizlik hizmeti üretiminde kullanılan temizlik maddeleri ve araçları malzeme maliyetini oluşturur. Temizlik işlet¬melerinde kimyasallar için yapılan maliyet, toplam maliyetin yaklaşık %10 unu oluşturur.

b) İşçilik maliyeti: Temizlik hizmetini yapan temizlik elemanları için yapılan tüm giderlerdir. Temizlik işletmelerinde personel maliyetleri maliyet toplamının yaklaşık %60'ını oluşturur.

c) Diğer üretim giderleri: İşçilik ve malzeme maliyetleri dışında kalan diğer hizmet üretimi ile ilgili giderlerdir. Hizmet üretilirken kullanılan enerji giderleri, temizlik ekipmanlarının amortisman ve kira giderleri gibi.
Genel Yönetim Giderleri: Yönetim kademesinin maaşları, üretime katıl¬mayan araç-gereç, kırtasiye, temizlik giderleri, temsil ve ağırlama giderleri genel yönetim giderlerini oluşturur.
Araştırma-Geliştirme Giderleri: Ürün ve hizmetlerle ilgili yapılan araştırma geliştirme giderleri, personelin eğitim giderleri bu gider grubuna dahil edilir.

Pazarlama Giderleri: Hizmetin piyasaya tanıtılmasından alıcıya teslimine kadar yapılan tüm giderler, satış personelinin maaşları, reklam, tanıtım, pazar araştırması, ulaşım giderleri pazarlama, giderlerini oluşturur.

Finansman Giderleri: İşletmenin varlığını devam ettirebilmesi için al¬dığı kısa ve uzun vadeli borçlanmalar ile ilgili faiz, kur farkları, komisyon giderleri finansman giderlerini oluşturur.

Diğer Giderler: İşletmenin esas faaliyetleri dışında kalan faaliyetlerle il¬gili diğer giderler ile olağanüstü giderlerdir.



Çizelge 1.5'de bir temizlik işletmesindeki hizmet maliyetini etkileyen kalemler bulunmaktadır.



                                              Çizelge 15: Temizlik Maliyet Unsurları