 |
TEMİZLİK İŞLETMECİLİĞİ KAVRAMI
İşletme, insanların gereksinim
duydukları ya da istedikleri malları ve
hizmetleri sunabilmek için gerekli olan
faaliyetleri gerçekleştinne aracıdır. En
yaygın tanımı ile işletme, insan
ihtiyaçlarının karşılanması için mal ve
hizmet üretiminin gerçekleştirildiği,
iktisadi birimleridir. İşletmelerde,
ekonomik bir mal ya da hizmet üretimi için
üretim faktörleri (sermaye, emek, doğa,
teknoloji, bilgi) bir araya getirilir.
Bu tanımlardan da anlaşılacağı üzere,
işletmelerin temel amacı, insanların
ihtiyaçları olan mal ve hizmetleri belli bir
kar karşılığında onlara sunmaktır.
İşletmelerin kar elde etmek ve topluma
hizmet etmek (istihdam ve toplumsal barışı
sağlama, çevreyi koruma vb) dışında da bazı
amaçları vardır. Bunlar; büyüme, kaliteli
ürün sunma, çalışanlara uygun ücret verme,
çalışanlarını memnun etme olarak
sıralanabilir. Bu arada, toplumsal ya da
sosyal bazı fonksiyonların da gözardı
edilmemesi özellikle, son yıllarda üzerinde
durulan işletme amaçları arasında yer almaya
başlamıştır.
İşletmelerde uygulanan işlevler (işler) ya
da fonksiyonlara ilişkin ilk çalışmalar
Henri Fayol'a kadar uzanmaktadır. Fayol'un
işletmeler için gerekli olmazsa olmaz
bulduğu işlevler şunlardır:
• Yönetim faaliyetleri (planlama,
organizasyon, koordinasyon, yöneltme ve denetleme),
• Teknik ya da üretim faaliyetleri
• Ticari faaliyetler (satın alma, satış,
pazarlama)
• Finansal işlemler (gerekli fonların
sağlanması)
• Muhasebe (envanter, gelir-gider hesapları)
• Güvenlik faaliyetleri.
Günümüzde bu faaliyetler, yönetim, insan
kaynaklan, üretim, finansal, muhasebe,
pazarlama, halkla ilişkiler, Ar-Ge,
uluslararası ilişkiler olarak
çeşitlendirilerek uygulanmaktadır.
Dolayısıyla, tüm işletmelerin amaçları bir
tarafa bırakıldığında, aynı çerçevede
tanımlanabileceği ve bir işletmenin
faaliyetlerini yürütebilmesi için benzer
yönetsel, ticari ve finansman işlevlerini
yerine getirmesi gerektiği söylenebilir. Bu
bağlamda, farklılık, işletmenin amacına
bağlı olarak üretim faaliyetlerinde ortaya
çıkmaktadır. Eğer, işletme, ağırlama
hizmeti satıyorsa; otel, yiyecek-içecek
hizmeti satıyorsa; restoran, temizlik
hizmeti satıyorsa; temizlik işletmesi olarak
tanımlanmaktadır.
Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde temizlik
işletmeleri; belli bir piyasada, kişi ve
kurumlara belli bir ücret karşılığında
temizlik ve bununla ilgili hizmetleri sunan
ticari kuruluşlar (birimleri olarak
tanımlanabilir.
Temizlik işletmeciliği kavramı söz konusu
olduğunda, gerekli işletme fonksiyonlarının
yerine getirilmiş olması gerekir. Ancak, bu
tür işletmelerde temel üretim faaliyeti
temizlik ve temizlikle ilgili faaliyetler
olmaktadır. Örneğin, yerlerin temizlenmesi,
cilalanması, inşaatların temizlenmesi,
ilaçlama, bahçe bakımı, zemin bakımı vb. bu
faaliyet türlerinden bazılarıdır.
Ülkemizde, her geçen gün sayıları hızla
artan temizlik işletmelerinin, sınırlı
sermaye yapılarına bağlı olarak küçük
işletmeler şeklinde yapılandıkları
görülmektedir. Bu durum, temizlik
işletmelerinin modern ekipman ve kalifiye
eleman kullanımının da önündeki önemli
engellerden biri olmaktadır. Bunu aşmak
için, işletmelerin diğer destek hizmetler
veren küçük işletmelerle (güvenlik,
ilaçlama, alan planlama vb.) birleşmeleri ya
da yurt dışında temizlik ürünleri üretip
pazarlayan büyük firmalardan teknoloji
aktarımı (know-how) sözleşmeleriyle çağı
yakalamaya çalıştıkları görülmektedir.
Dolayısıyla temizlik işletmelerinin, sadece
bu işi yapan bağımsız temizlik işletmeleri
olarak ya da bu hizmetle beraber, temizlik
ürünü, ilaçlama, bahçe bakımı, çöp toplama
gibi destek hizmetleri de yapan daha geniş
çalışma alanına sahip, temizlik ve destek
hizmet veren işletmeler şeklinde
örgütlendikleri söylenebilir.
Günümüzde hizmet sektörünün gelişmesine
bağlı olarak, yurt dışında olduğu gibi,
ülkemizde de temizlik ve ilgili hizmetler
için bu işleri profesyonel olarak yapan
temizlik firmaları tercih edilmektedir. Bu
uygulamalarla, çeşitli kurum ve kuruluşların
temizlik işleri ile ilgili ihtiyaçları, dış
kaynak kullanımı ile ya da taşeron firmalar
yardımıyla yerine getirilmektedir.
Dolayısıyla, temizlik işlerinin
yürütülmesinde, taşeron ve hizmeti alan
işletme olmak üzere iki farklı alandaki
işbirliğine dayalı olarak üretim yapılması
söz konusu olmaktadır. Bunun başarılması da
güçlü bir iletişim ve iyi bir koordinasyonla
sağlanabilir.Temizlik hizmetlerinin
profesyonel bir kuruluştan alınmasının
yararları şunlardır:
• Temizlik daha uzman kişilerce yerine
getirilir,
• Daha kaliteli temizlik sağlanır,
• Temizlik daha az bütçe ile
gerçekleştirilir,
• İşletme kendi esas işlerine daha fazla
yoğunlaşır (örneğin, hastane ve okulların
esas işleri temizlik değildir),
• Personel verimliliği artar,
• İşletme temizliğe ayrıca zaman ayırmaz,
• Temizlik ekipmanlarına ihtiyaç olmaz.
Temizlik işletmelerinde de üretilen soyut
bir kavram olan hizmettir. Dolayısıyla,
hizmet işletmelerinin ayrıcı bazı
özelliklerine bu işletmelerde de
rastlanır. Ancak, temizlik işletmelerinin
kendi çalışma alanlarına dayanan
farklılıkları da bulunmaktadır. Bu
özelliklerin bilinmesi, bu işletmelerin
amaçlarının daha iyi anlaşılması açısından
önemlidir. Temizlik işletmelerinin belli
başlı özellikleri şunlardır:
• Emek-yoğundur,
• Ekipman ihtiyacı fazladır,
• Hizmet üretilir (temizlik vb.),
• Üretilen hizmet depolanamaz,
• Üretilen hizmet dayanıksızdır,
• İş gören devir hızı yüksektir,
• Eğitilmiş personel sayısı çok düşüktür,
• Üretim işletme dışındaki farklı alanlarda
gerçekleşir,
• Dağınık mekanlarda yapılan işlerin
yönetilmesi zordur,
• İş kazası riski yüksektir,
• Kuruluşları için büyük sermaye ihtiyaç
yoktur,
• Çok farklı müşteri gruplarına hizmet
verilir,
• Müşteri ilişkileri önemlidir,
• Her iş için farklı ekiplere ihtiyaç
vardır,
• Part-time çalışma fazladır.
Yukarıdaki özellikler incelendiğinde,
özelliklerin önemli bir kısmının hizmet
işletmeleri ile örtüştüğü, ancak, genel
üretim alanının temizlik olması, işlerin
yürütülmesinde ekipmana olan aşırı
bağımlılık, özellikle modern ekipman
kullanım ihtiyacının fazlalığı, part-time
çalışmanın tercih edilmesi, sunulan
hizmetlerin farklı alanlarda ve işletme
dışında üretilmesi gibi bu işletmelere özgü
bazı farklılıkların da olduğu dikkat
çekmektedir. Temizlik işletmelerinin bu tür
ayrıcı özellikleri yapılan işlerin yapısına
da yansımaktadır. Dolayısıyla, temel
yönetsel işlevler dışında yerine getirilen
üretim hizmetlerinin de farklı iş
gruplarından oluştuğu görülür. Temizlik
işletmelerinde gerçekleştirilen işler şöyle
sıralanabilir:
• Kurumsal temizlik hizmetleri (okul, otel,
plaza, terminal, hastane,
fabrika, tersane, süpermarket, banka, site,
depo, ofis, asansör vb yerlere),
• İlaçlama hizmetleri,
• Bahçe bakım ve peyzaj hizmetleri,
• Alan planlama hizmetleri,
• Dış cephe ve cam temizliği,
• Ev temizliği,
• Halı ve koltuk yıkama,
• Zemin cilalama ve bakım,
• Yangın sonrası temizlik,
• İnşaat sonrası temizlik,
• Havuz temizliği,
• Ambulans, otobüs, uçak, tren, özel oto
temizliği,
• Cadde ve sokak temizliği,
• Çöp toplama.
Temizlik işletmelerinde yukarıda sayılan bu
işlevler bir arada ya da ayrı mekanlarda,
ayrı zamanlarda yerine getirebilir.
Dolayısıyla, bu işletmelerde bu işlerin
planlanması, yapılan iş görüşmeleri ile
belirlenmesi gerekmektedir. Bu temizlik
işlerinin uygulanmasında işletmelerin; rutin
ve periyodik olarak iki farklı şekilde
hizmet verdikleri görülmektedir.
Rutin (günlük) Temizlik: Her gün veya gün
içerisinde belli saatlerde sürekli yapılması
gereken temizlik yöntemidir. Farklı
kurumlardaki ortak kullanım alanlarının
temizliğinin belli aralıklarla yapılmasında
olduğu gibi. Örneğin, tuvalet ve lavaboların
temizlenmesi, yerlerin silinmesi.
Aralıklı (periyodik) temizlik: Günlük olarak
yapılan temizlik işlerinin ayrıca, haftalık,
aylık, üç aylık, altı aylık ya da yıllık
olarak belli aralıklarla, daha derinlemesine
ve bakım ile birlikte gerçekleştirilmesi
işlemidir. Örneğin, cila ve halı bakımında
olduğu gibi.
Her yeni palazlanmaya başlayan sektörde
olduğu gibi, temizlik sektörünün de, bugün
çok çeşitli sorunları bulunmaktadır.
Sektörel düzeyde yaşanan bu sorunlar,
işletmelere de yansımakta onların da
gelişmesi ve kurumsallaşması önünde önemli
engeller oluşturmaktadır. Zaman içeri¬sinde
bu sorunların aşılması temizlik
hizmetlerinin önemli bir çalışma alanı
olarak kabul görmesiyle ve toplumsal
temizlik bilinci ile yakından ilgilidir.
Günümüzde temizlik işletmelerinin
yaşadıkları sorunlardan bazılarına aşağıda
yer verilmektedir.
• Çalışılan binalarda eksik asansör
planlaması,
• Temizlenmeye uygun olmayan zemin
kaplaması,
• Bina içi eksik haberleşme ağı,
• Güvenlik donanımının eksikliği,
• Zayıf ve yanlış havalandırma sistemleri,
• Ulaşımı ve temizlenmesi çok zor, hatta
imkansız dış cephe kaplama¬ları, uzay
çatılar, ve aydınlatma sistemleri,
• Eğitilmiş personel azlığı,
• Ücretlerin azlığı,
• Sendikalaşma ve sosyal hakların yetersiz
olması,
• Ekipman eksikliği,
• Sözleşmeden kaynaklanan aksaklıklar,
• Temizlenmesi çok zor kirler, yüzeyler ve
malzemeler,
• Düşük statülü çalışma alanı,
• Yasal eksiklikler ve hizmet alan
işletmelerin fiyat kırma politikaları,
• Personel devir hızının yüksekliğine bağlı
olarak örgütsel bağlılığın olmaması.
|
|
