|
|
|
Bu
maddeler yüzey aktif maddelerin arındırıcı etkisini
arttırıcı rol oynar. En önemli özelliği suda sertlik
iyonlarını etkisiz hale getirerek, bunların yüzey aktif
maddelerle etkileşime girmesini önlemesidir. Yapı
maddeleri ayrıca yıkama için gerekli alkali ortamın
oluşmasını sağlar. Deterjanının nemlenmesini
önleyiciler, kir çözme amacıyla deterjanlara katılan
sodyum polifosfat, düşük ısılarda da etkili olmayı
sağlayan TAED bu maddelere örnek olarak verilebilir.
Deterjanlar içerisinde yer aian bazı önemli yapı
maddeleri aşağıda alt başlıklar halinde incelenmektedir.
|
|
Alkaliler |
|
Kirlerin pek çoğu asidik özellikte olduğundan yıkama
ortamının alkali olması
gerekmektedir. En ideal
yıkama ortamı için pH 10-12 arasında olmalıdır. Soda.
silikat ve kompleks fosfatlar gibi alkaliler temizliğin
etkisini arttırıcı öneme sahip maddelerdir. Bu maddeler
yüzey aktif maddelerin etkisini arttırır, suyun pH'ının
yüksek ve sürekli olmasını sağlar. Özellikle pamuk,
keten gibi doğal elyafların liflerini kabartarak, kirin
elyaftan ayrılmasına yardımcı olur, fakat kiri askıda
tutma özelliği çok zayıftır. Yağ asitlerini yüksek ısıda
"sabunlaştırarak" temizler. Temel olarak bir deterjanda
alkali oranı ne kadar yüksekse o kadar iyi temizler,
fakat (ipek, yün gibi) bazı elyaflar için zararlı
olabileceğinden, alkali tür ve miktarlarının doğru
seçilmesi geremektedir. Deterjanlarda en çok kullanılan
alkaliler şunlardır.-sodyum hidroksit, sodyum
karbonat/soda. sodyummetasilikathidrat. |
| |
|
Sertlik
Bağlayıcı |
|
Su sertliğinin daha önce bahsedilen olumsuzluklarının
giderilmesi için sudaki kalsiyum ve magnezyumu yıkama
süresince bağlayarak, çamaşır üzerine çökmesini önleyen
maddedir. En çok kullanılan sertlik bağlayıcı
"sodyumtripolifosfat (STTP)"tır. STTP yıkama suyunun
alkali nitesini arttırır, kirlerin uzaklaştırılmasını
hızlandırır ve hem emülsiyon hem de süspansiyon ile
uzaklaştırılan kirlerin askıda tutulmasına yardımcı
olur. STTP ayrıca, deterjan tozlarının kuru (crispness)
kalmasını sağlar. |
| |
|
İyon
Değiştiriciler |
|
Fosfatın çevreye verdiği
bazı olumsuzluklar, fosfat yerine kullanılabilecek
alternatifler geliştirilmeye başlanmıştır. Bu
doğrultuda, sudaki kalsiyum ve magnezyum iyonlarını
sodyum iyonuna çeviren yöntem geliştirilmiştir. Bu
işleme sodyumiama denmektedir. İyon değiştiriciler suda
çözünmeyen ve su sertliğini gideren maddelerdir. Bunlar
arasında "Zeolit", en sık kullanılan iyon
değiştiricidir. |
| |
|
Kir
Çökmesini Önleyici |
|
Çamaşırdan ayrılan, fakat
çözünmeyen kirlerin tekrar çamaşır yüzeyine
yerleşmesini önleyen
maddelerdir. "Karboksimetilselüloz-CMC" ve
"Sodyumkarboksimetilselüloz-SCMC" gibi türleri
bulunmaktadır. Kirleri uzaklaştırılan çamaşır
yüzeyini kaplayarak, kirin tekrar yerleşmesini önleyen
bu maddeler, sadece pamuk ve keten elyafında etkili
iken, sentetik elyaflarda etkisizdir. Sentetikler için
PVP kullanılmaktadır. Bazı deterjan türlerinde bu madde
yerine fosfat kullanılmaktadır. |
| |
|
Korozyon
Önleyici |
|
Yıkama sırasında kullanılan
kimyasalların temas ettiği metal yüzeylere zarar
vermemesi için deterjanlara ilave edilen maddelerdir. Bu
amaçla kullanılan sodyum silikat ince bir tabak
oluşturarak, metal yüzeyleri kaplar. Bununla birlikte,
metal yüzeyler için iyi bir temizlik maddesidir. |
| |
|
Enzimler |
|
Çamaşır üzerindeki küçük
kir molekülleri genellikle kolay parçalanırken, daha
uzun zincirli büyük molekül yapıdaki kirlerin çözünmesi
zordur. Biyolojik katalizör |
| |
|
Optik
Beyazlatıcılar |
|
Yıkanan ve ağartılan
çamaşırlar hafif sarımsı bir renk alır. Bunun nedeni,
çamaşırın üzerine düşen mavi renk tayfını absorbe ederek
yansıtmamasıdır. Önceleri bunu önlemek için mavi renkli
bir boya olan çivit kullanılırken, bunun yerini sonradan
optik beyazlatıcılar aldı. Optik beyazlatıcılar, kumaş
üzerinde durulama ile çıkmayan ve mor ötesi ışınları
emerek, bunları insan gözünün görebildiği spektrum
bölgesine kaydırıp yansıtan maddelerdir. Yansıtılan
toplam ışın miktarını arttırarak "fluoresans" etkisi
gösterdiğinden fluoresans beyazlatıcı olarak da
isimlendirilmektedir. Optik beyazlatıcı kullanıldığında
göz, bir yanılma olarak, çamaşırı daha parlak ve beyaz
algılamaktadır.Optik
beyazlatıcıların çoğu perboratlardan etkilenmezken,
hipoklorit gibi ağartıcılardan etkilenir. Deterjanda
fazla miktarda bulunmuyor ise. yaklaşık 10 yıkamadan
sonra en iyi sonuç alınır. Farklı elyaf türleri için
çeşitleri olan optik beyazlatıcılar klorlu ağartıcılara
karşı hassastır. Optik beyazlatıcıların etkili olması
çamaşırın elyaf dokusunun yapısı-rengi. su sıcaklığı ve
kimyasal sabitliği gibi değişkenlere bağlıdır. |
| |
|
Köpük
Düzenleyici |
|
Köpüğün temizlik sürecinin
bir göstergesi olduğu genellikle kabul görmektedir.
Fakat endüstriyel temizlikte, çeşitli nedenlerden ötürü,
aşırı köpük istenmez. Otomatik makinelerde yapılan
yıkamalarda köpük düzeyinin iyi ayarlanması
gerekmektedir. Fazla köpük, mekanik dönme etkinliğini
azaltırken, aşırı düzeydeki köpük çamaşırın yıkama
çözeltisi ile temas etmesini zorlaştırmaktadır. Köpüğün
uzaklaştırılması durulama aşamasını zorlaştırarak. daha
fazla enerji, su kaybına neden olmaktadır. Bu
nedenle, deterjanlara ilave |
| |
|
Parfüm |
|
Parfümün temizlik
maddelerine ilave edilmesindeki nedenler temizliğin
algılanabilir göstergesi olması ve temizlik sırasında
sıcaklığın etkisiyle kirlerin yaydığı kötü kokuların
önlenmesidir. Ancak, çeşitli sakıncalarından ötürü,
endüstriyel çamaşır temizliğinde parfümün etkisinin
oldukça az olması istenmektedir. Parfümler, birbiriyle
uyumlu pek çok yağ ve koku maddesinin karışımından elde
edilir. Koku beğenen kişilere göre farklılık
göstermektedir.
Kullanılan parfümün temizlik maddelerindeki diğer
maddelerle de uyumlu olması gerektiğinden her
parfümü arzu edilen ürünün içine katmak mümkün değildir. |
| |
|
Dolgu
Maddeleri |
|
Bu maddeler deterjan
tozunun kuru kalması, görünümünün iyi olması,
yoğunluğunun artması ve akışkanlığının kolaylaşması gibi
amaçlarla deterjanlara ilave edilir. Bu amaçla en çok
kullanılan sodyumsülfat'tır. |
| |
|
